Onderzoek Onderwijs Organisatie Nieuw boek ‘Kunst van het Opsporen’ geeft inzicht in recherchewerk Geschreven op woensdag 2 april 2025 Rechercheren is meer dan alleen feiten verzamelen. Het draait om scenariodenken, scherpe analyses en een gestructureerde aanpak. Het nieuwe boek ‘De kunst van het opsporen’ biedt studenten en professionals een diepgaand inzicht in die aanpak. En in de processen van opsporingsonderzoek. Nicolien Kop heeft het boek geschreven. Zij is lector criminaliteitsbeheersing en recherchekunde aan de Politieacademie bij het Kenniscentrum Criminaliteitsbeheersing, Intelligence en Opsporing. Mede auteurs zijn Geke van Boxem, rechercheur in de opsporingspraktijk en Ruud Hulshof, docent aan de Politieacademie. In ‘De kunst van het opsporen’ komen essentiële vragen aan bod zoals wat is rechercheren, hoe ontwikkel je je onderzoekend vermogen, hoe bouw je een bewijsbaar verhaal op? En welke rol spelen scenario’s in het onderzoeksproces? ‘In 2012 bracht ik al een boek uit over het opsporen: ‘Opsporing belicht’, vertelt Nicolien. ‘Dit boek ging thematisch in op het recherchewerk. Ik was toen net lector en er was nog geen handboek voor de opsporing. Zowel in het onderwijs, maar ook in de praktijk van de opsporing, is er in de tussentijd veel veranderd. Daarom werd ik gevraagd of er geen vernieuwde versie van het boek kon komen. Ik ben toen samen met Geke en Ruud aan de slag gegaan. We wilden nu meer de kern van het vakmanschap van de rechercheur vangen door het proces waar je doorheen gaat, te beschrijven.’ ‘Kritisch én creatief nadenken’ ‘De kunst van het opsporen’ is het vermogen om verschillende puzzelstukken bij elkaar te brengen. Zelfs als niet alle informatie direct voorhanden is. En daarmee een reconstructie van de ware toedracht te maken. Dit staat in de inleiding van het boek. Toch is het volgens Nicolien geen handboek van ‘zo moet je het doen’. ‘Het is juist een boek dat je helpt om kritisch en tegelijk creatief na te denken’, legt Nicolien uit. ‘Het is een breed boek dat door de studenten van de bachelor rechercheur vanaf leerjaar twee, in meerdere jaren gebruikt kan worden. Voor de basispolitieopleiding ben ik nu bezig om te kijken of we iets vergelijkbaars kunnen schrijven.’ Redenering én context ‘De Kunst van het Opsporen’ geeft meer uitleg over het verhalend beschrijven van een zaak. Daarin verschilt het met het boek ‘Opsporing belicht’. Eerder ging het meer om een opsomming van de feiten in het proces-verbaal. Voor officieren van justitie en rechters is de duiding bij feiten nu steeds belangrijker geworden. Geke gebruikt in haar werk al deze manier van een casus neerzetten. Dus niet alleen de redenering goed opbouwen, maar ook context geven aan het verhaal.’ ‘Het is het vakmanschap van de rechercheur om de betekenis van de afzonderlijke feiten in samenhang te onderzoeken en te duiden. Het boek beschrijft echt het proces dat je bij een onderzoek doorloopt. En dat je deze verschillende stappen meerdere keren kunt doorlopen. Dat is omdat je altijd vragen blijft stellen en je blijft verwonderen over zaken.’ ❛❛ Waarom zie ik dit op deze manier en wat als ik het van de andere kant bekijk? Blijf vragen stellen ‘Verwonderen betekent dat je niet te snel een oordeel vormt. En dat je vragen blijft stellen voordat je een conclusie trekt’, legt Nicolien uit. ‘Het is in elk onderzoek belangrijk om vragen te stellen bij wat je ziet. Het is ook belangrijk om open te zijn. In je hoofd ga je misschien een aanname in, maar het is juist belangrijk dat je een open mind houdt.’ ‘Dus: waarom zie ik dit op deze manier en wat als ik het van de andere kant bekijk? En wat ziet mijn collega? Door dit soort vragen te blijven stellen, kun je voorkomen dat je in een valkuil terechtkomt. Als politieagent moet je vaak snel reageren, maar je moet in de opsporing juist niet snel een conclusie trekken.’ Elke andere mogelijkheid in het verloop van het verhaal is een scenario In het boek wordt veel aandacht geschonken aan scenariogericht denken. Bij het scenariogericht werken ligt de focus meestal op het gebruik van de zeven W’s* om het strafbare feit te reconstrueren. Maar het gaat veel verder dan dat. ’Scenariogericht werken is een hulpmiddel om de juiste vragen te stellen en een reconstructie te maken’, legt Nicolien uit. ‘Methodisch werken volgens de scenariobenadering betekent dat je op elk niveau van het verhaal verschillende opties naast elkaar zet. Dit gaat zowel over de hoofdlijnen van de vraag ‘wat is er gebeurd?' als de verschillende handelingsmogelijkheden van de betrokken personen.’ ‘Alles valt onder scenariogericht onderzoek. Elke andere mogelijkheid in het verloop van het verhaal zou je een ander scenario kunnen noemen. Door creativiteit, voorstellingsvermogen, kritisch denken en het stellen van verschillende soorten vragen te trainen, kun je je als rechercheur ontwikkelen in het vak. Je leert om je juridische bril te combineren met een verhalende bril.’ *De zeven W’s zijn wat, welke wijze, waar, wanneer, waarmee, waarom en wie. Rechercheren is een leuk en interessant vak ‘We hebben het boek echt geschreven om het vak van opsporing een podium te geven. Het recherchewerk wordt steeds belangrijker en ook steeds meer mensen zijn erbij betrokken. Vanuit mijn onderzoek zie en hoor ik veel over hoe de opsporing in elkaar zit.’ ‘Ik heb de actuele stand van zaken met betrekking tot wetenschappelijk onderzoek over opsporing in het boek verwerkt. Zo zitten er veel verwijzingen naar interessante onderzoeken én artikelen in het boek. De lezer die zich wil verdiepen, kan met dit boek in de hand verder speuren.’ ‘Ik wilde deze kennis samenvoegen om aan nieuwe studenten mee te geven. Ook aan die die met de bachelor rechercheur beginnen, wat een nieuwe opleiding is. Uiteindelijk hebben we het ook breder getrokken. Het boek is niet alleen voor andere hbo-studenten die bijvoorbeeld met veiligheid in hun opleiding te maken krijgen, maar ook voor burgers die geïnteresseerd zijn in opsporing. Er zijn vanuit de samenleving best veel vragen over het vak van een rechercheur en hoe onderzoeken gaan. ‘De kunst van het opsporen’ geeft hier echt antwoord op.’ Het boek ‘De Kunst van het Opsporen’ werd op woensdag 2 april gepresenteerd op de Concernlocatie van de Politieacademie in Apeldoorn.